|
|
|
|

|
|
Sie sind seit einem
Vierteljahrhundert so etwas wie
das Markenzeichen der Wochenendausgaben der Westfälischen
Rundschau in Siegen,
die Platt-Geschichten unter der Überschrift „Sejerlänner
Kalänner“.
Erster Autor war Hans Schreiber, bevor 1991 der frühere
Verwaltungsdirektor der Stadt Siegen
und langjährige Geschäftsführer des Siegerländer
Heimat- und Geschichtsvereins Hans Klappert zum
"Kalänner Hans" wurde. Seine Platt-Geschichten boten Stoff
für
Erinnerungen an alte Zeiten, vor allem an die Jahre nach dem Zweiten
Weltkrieg,
die Klappert im Rathaus an wesentlichen Stellen mitgestaltet hat.
Die
WR-Serie lebt auch nach dem Tod von Hans
Klappert weiter – mit Texten des in Eiserfeld geborenen, jetzt in
Münster
lebenden Dr. Alfred Kretzer und eben mit den teils vergnüglichen,
teils nachdenklich stimmenden Zeichnungen des Mudersbachers Klaus
Schweisfurth.
Wolfgang Thomas im August 2006
|
|
|
|
|
Fam Om Albert on d’m
Oaster-Has
“West ier wol, lewe Sejerlänner, Farwe- on Äjjerfrende, dat
ier des Joar eme Hoar net ai bont Äjj en oue Rabadde, om Balkon,
of d’r Feranda on wo sech sost wat ferschdeche läst, fonne
häddet on dat Seje Glecke gehat hät, darret d’n Om Albert
get, dat dä mech kännt on dat ech de Haseschbroache e bessje
schwätze ka, jo on dat mech min Frou ob det Pariern dressiert
hät.
Fa
ear gräj ech nämlech Order en minem Raisack Melch, Botter,
Broat on Ofschnett ze holn. Awer no woar bi Schdainseifersch det
Geschäft zo. Do mosste ech en Emwäch mache no Häbels en
de’r Hängsbich.
Dobi soch ech min Frend Elmer, d’n Oaster-Has onner ’nem Schdruch
setze. Hä ferzealt m’r, darre de Moarje of d’r Schdroase fa ’nem
Modor-Rad agefarn wuer on hoarscharf am Doat forbi geschbronge es. Awer
am lenke Hennerbai härret än doch earwescht.
|
|

|
|
Wat woar ze do? Ech ha
d’n Oaster-Has aifach en d’n Raisack gepackt on sea met äm zom
Utsches-Fadder gelaufe. Dä hät emmer Noat-Denst. Hä
mände da: „Dat Bai oss en Gips!“ – Gesät – gedo… D’r Has
säde: „So ka ech awer net all de Oaster-Ofgoawe nokomme.“ Do fol
mier schleslech d’r Om Albert en. Dä ka alles wat met Rärer,
Schruwe on Keare ze do hät; dä es e Mechanek-Maisder!
D’r
Om Albert hadde schwinn alles begreffe on moch en Zaichnong. – Am
annern Dach hoset: Dat ‚Wonnerweark’ abrowiern! On ier glauwdet net:
Elmer konn domet segar dobbelt so schwinn ränn! Mier gonge och
noch zom TÜV. Et woar alles en d’r Räjj met d’m Wage for de
Hennerbai. Also konnet doch noch rechdech Oastern wearn.
Wail
ech dat alles miner Frou net earglearn konn on woll, säde ech
aifach: „Min Däsche-Uer es schdo geblewe…“ Gott searet gedankt,
dat d’r Om Albert alles zerächte gebrocht hät, mier morre
än hojläwe loase!
Nodda:
„Froe Oastern!“
|

|
|
D’r näjje Zocht-Bulle
Zo all
Zire härret gore Hierde gegä. Scho em Ale Destament fend m’r
Hierde: Abel, Abraham, Jakob on David, dä schbäer Kenig wuer.
Gore Hierde ferschdonnen och emmer Grankhaite on Gnocheferrängonge
ze hailn. Besonnersch en Setze on Gloawend goawet emmer dechdije
Hierde. Do duerfte m’r met Fog on Rächt en gore Ko-Hearde on en
rassijer Zocht-Bulle earwarde.
Sit Joarn schdonn d’r Zocht-Bulle en
Gloawend bi d’r Familje Hawerkamp, dän woar d’r Hierde als
Sachferschdännijer Fe-Dokder zor Sidde geschdallt.
Aines Dages mossden no de Gloawender en
näjjer Zocht-Bulle aschaffe. Zor Oasse-Komissio gehoarden: d’r
Hierde Mannes, d’r Hawerkamp als Patron fam Gemainde-Bulle on d’r
Bass-Ädde, dä ea d’r Doarfkabäll d’n Bass schdrech or
dä bim Kauf achtegä mossde, dat dä jonge Zocht-Bulle en
schdarker Gnochebau on en gore defe Schdemm hadde.
|
|
D’r fierte woar d’r Setzer Ohierde, dat es
e Jong, dä uss d’r Schoal entlose woar on als
Schnabs-Glonk-Dräjer d’r Komissio d’n Wäch no Unglinghause
wise soll. So gob hä zor Begresong earscht mol en Ronde uss. On
onnerwächs mossden se och mänchmol bi earem Glonk ofschdeke.
Em elf Uer kom de Komissio en Unglinghause bi d’m Klörbuer a.
Dä gong glich met allen ea d’n Schdall. D’r Hawerkamp mände
ferschdolen: „E kabitaler Karle!“ On d’r Setzer Hierde flesterte for
sech hen: „Scheane Fässeln, Brost on Reckschdrang brait on
schdark, de wisse Bläss es e Woarzaichen for Sejerlänner
Rasse.“ On we dä jonge Belles ‚Klatsch’ henner sech wat falln los,
ref d’r Klörnbuer: „Do konnt ier se, dat lodä Zocht-Belles
och enwännig got em Schdand es.“
D’r Hannel dusse schen schdrack ze sea. D’r Hawerkamp frogt: „Drissig
Daler? Geat do niks mer fa ronner? Wa?“ „Kän Pänning“, heart
de Klörn-Mamme earen Ma sä. „D’r Belles es briss-weart!“ –
D’r Hawerkamp zealt de 30 Daler of d’n Desch. „Schdemmt dat?“ „Jo, he
es de Gwittong!“
Ea d’r Keche hadde de Frou Schmatzbäckeln of d’r Heard-Bladde
gebacke. We se zesame d’n Glonk learech gemacht hadden, mogen se sech
of dn Haimwäch… Ea Setze losen se sech d’n Glonk werer felln on
schdallten earen Zocht-Belles em Schdall do onner… Ainzeln fonnen se
nuer schwär nohaim…
Am Moarje bim Kaffi frogt Hawerkamps Frou earen Ma: „Wo harer da d’n
näjje Zocht-Belles gelose?“ Du hearn se dusse dän raine
Bass-Bariton… Do kemmt och scho d’r Wiert fa Setze ea de Schdoa on
säd: „Ier hat gästern d’n näjje Belles fergässe,
dusse schdeat hä; ech ha ’nen hear gelait…“
|
Kadolisch - Efangelisch
Spills Franz woar achtze Joar alt. Hä läbte met sine
Ällern of'm Buernhoff en Delfe. Hä soll dän Hoff
schbäer ewernämme.
Nochbersch
Sofie hadde e Aug of Franz gewoarfe. Se woar e probber on akorat
Mädche, awer Franz sine Ällern hadden wat gäje de
Fräjeri met de Nochbersche. Dat Froumänsch woar nämlech
efangelisch on se woarn kadolisch.
Se helen Franz witt fa d'r Sofie af. Em lätzde Sommer woarn
Mäd on Gnecht eat Kino, d'r Buer noa d'r Fersammlong, do säde
de Mamme zo Franz: „Breng dat Peard no d'r Wes on komm glich
werer."
We
Franz d'm Max en Glabbs ob't Hennerdail gegä hadde on sech
emdräte, schdonn Sofie henner äm. „Ech se dech gar neme,
mogst mech neme lire?"
|
|

|
|
|
|
„Waisde, Sofie, mier ha
Earndezitt on ech ha so fel ze do." „Dat ferschdo ech och woal, awer no
haste secher Zitt for mech, komm met, mier go he dän Wäch
lang."
Dä Wäch, dän Sofie ussgesocht hadde, lof
schnuerschdracks of d'n Wäjjer zo. „Et es ho so hais, we weart't,
wänn mier e bessje bare däen?" „Dat geat net Sofie, ech ha
kä Barebotze met." „Dat geat och one Barebotze. Ech ha och kä
bi m'r. He kemmt kän Mansch forbi, on wänn mier earscht em
Wasser sen, sit nemes, dat mier niks a ha. Komm met henner de
Schdriche, mier ze os uss!"
„Sofie, wänn Mamme on Babbe dat wesden." „Franz, du best no scho
achtze Joar alt, wat bruchst du noch no Babbe on Mamme ze froge. Komm
met henner de Baim!" „Wann du dat mänst, Sofie, da män los."
Sofie hadde sech ganz ussgezoje. Franz hadde grad sin Wams uss, do
guckt hä ferschdoalen no däm Nakedaiche. Sofie hadde dat
metgräje on frogt an: „Franz, wat guckste mech so a, gefalln ech
dier so net?"
„Du gefällst mier so woal, awer ech ha min Läwe net geglauwt,
dat dä Onnersched descher Efangelische on Kadolische so groas es!"
|
|
|

|
|
D’r
Gloas on de Scho fam Greskend
Et woar no d’m Änn
fam Grech. Seje loch noch ea Schott on Äsche. Nuer d’r
Schdatt-Rand woar bi d’m schwäre Bombe-Agreff ferschoant geblewe.
Mier
wonten dumols am Petzhorn on woarn froe, dat mier alles
ewerläbt hadden. Mier husden zwor we fast all Li dumols met zwo
orer dräj Familje ea ’ner Wonung, hadden kumm wat ze ässe on
niks Geschäjdes azedo – besonnersch met de Scho woar darre
Broablem – awer mier läbten, on dat woar de Haubtsache.
Min
Schwäster Hildegard woar dumols e blotjonges Deng on mossde sech
met ’nem Par Mannsli-Scho begneje, de ear d’r Om Emil mol uss
Frankraich gescheckt hadde.
Lodi
dumols scheane Scho hadde se da jeden Dach agedo on no woarn se
ferschlesse. Awer se hadde kä annern.
|
|
|
|
A ainem Dach, zwo Woche
for Gresdach kom d’r Fadder fa earer Frendin no os on frogde, of se net
am Hailije Oawend met äm no e par Bekannte go dierfte, em bi
dän ear Kenner d’n Gloas on det Greskend ze schbeln. Dat woar wat
Näjjes – awer wat ado als Greskend?
Os Mudder gob ear e al
geflecktes Bäddoch on schdoch et met e par Schdeche zesame als
‚hemmlisches Glead’. Fa Nochbersch-Li gräj ät en
Kenner-Wennel for en Schlaier. De Groa bastelte se sech uss selwernem
Eawelkel-Babier. E Gläckelche fonne m’r och. Äbbel on Nesse
hadden de Ällern fa de Kenner, de se besoche solln, besorjt. – Nuer bet
eare ussgedräjene Mannsli-Latsche konn Hildegard kän Schdoat
mache.
Am
Hailije Oawend mogen se eare Ronde on woarn of’m Wäch zor
lätzte Familje, de hadden zwo Jonge fa 4 on 5 Joar. – D’r Gloas
gong de Drabbe nof on se scherrelde ear Gläckelche. Dä
greasere Jong säde e Gedecht of – on d’r Gloas ferdailte de
Geschänke.
Dä Glai guckte
Hildegard genau a – lof foart on kom met siner
Schbar-Dos werer on säde: „Babbe, gä d’m arme Greskend min
Schbar-Dos, gucke mol, warret for kabudde Scho ahät, et moss sech
näjje Scho kaufe!“ – All woarn schbrachlos. – Nadierlech gob se
d’m Fadder de Schbar-Dos hälech werer. – Hildegard kome de
Dräne – se nom dän Jong of’n Arm on gob äm e rechdijer
Buss of de Backe! Hä lof zo siner Mudder on säde: „Mamme, det
Greskend hät m’r en Schmatz of jede Backe gegä!“
For dän glaine
Jong woar dat beschdemmt d’r scheanste Schbass fa
sine Kenner-Joar – for Hildegard ewerings och!
|
|
|
D’r
Learer Schuppener
No
gong ech zom
earschte Mol met d’m leare Schoalranze ea de Gilwerich-Schoal. Os
Mudder gong met bes of de Schdroase.
Os Fadder hadde scho em halwer
sewe gesäd: “Du kännst jo d’n Wäch, Albert, du fendst
dech scho alai zerächte. Machet got!“ –
Bi
Schdeinseifersch schdonn zofällich de Dante Lina on gob mier en
glaine Dudde Glembcher. – Annere Kenner wuern fa eare Ällern
gebrocht.
Ech
woar
ainer d’r earschte, dä met d’m Learer Schuppener ze do
gräjen.
„Din Brorer Heiner känn ech scho, dä hät
helle Hoar, wail hä Äbbel gässe hät – du häst
secher Brumme gässe, du häst jo donkele Hoar. He es din
Blatz.“
Jeden
Moarje
kondrolierte d’r Learer bi jedem det fresche Däschedoch.
|
|

|
|
|
|
Hadde
ainer kai met, mossde hä am Babier-Koarf warte bes äm d’r
Learer met ’nem Brefemschlach orer met Dongebabier de Nas botzte. Em Laufe d’r Zitt loarden mier
Felerläjj. Am Änn fam zwäjde Schoaljoar beschdallde mech
d’r Learer en
sin Wonung em zwo Uer. Ech wossde genau, wo hä ea d’r
Banof-Schdroase
wonte. Lang for d’r Zitt dreckte ech mech am Konsum rem.
Aijentlech wolle mier
Jonge am
Nommedach Soldate schbeln. Ech hadde Zerreln geschrewe, wat jeder sea
soll: Feldwewel, Onneroffizier, Leutnant, Haubtma. Da schbelten se
lewer met. Ech woar Haubtma. Em dräj Uer wollen mier os bi d’r
Schlebban dräffe. Hoffentlech duerte et net ze lang bi d’m Learer.
We ech bim Hearrn
Schuppener renkom,
logen of d’m Schriffdesch min Zerreln. „Häst du dat lo geschrewe?“
„Enjo“, säde ech. „Sätz dech, wo häst du dat
geschrewe?“ „Ech ha dat
dehaim geschrewe.“
"Wohär haddest du de Schdämbel:
Marienhütte,
Hauberg, Gemeinde-Vertretung, Presbyterium?“ „De logen of d’m
Schriffdesch. Min Fadder mächt en Denst-Raise!“ „Awer dat es
ferbore,
dat wierd beschdroft, Frendche! Wärem dest du dat?“ „Ach, da
schbelt
jeder lewer met, wänn hä geschdämbelte Babiere grit!“
–
„Also itz
ferbässern mier earscht de Fäler!“
Zesame met Hearrn
Schuppener wuern
fast all Name ferbässert on da onnerschreb hä de Zerreln met
sinem
Rotschdeft on mände: „So, on itz lauf on näm din Schbel-Karde
met!“… Gearn hädde ech
äm schbäer noch mol de Hand gescherrelt, em äm ze danke
for alles, we hä os det Learn lechte gemacht hät.
|
|
|
Bim Holzscho-Kall
Ea d’r
Hol am ale Kierfich nof woarn
Hartmanns zwor scho a de Wasserlaidong ageschlosse, awer si hadden em
Hoff hennerm Huss noch e Boarn, uss däm Wasser met ’nem Aimer
geschäbbt wuer, dä am Hoch fa ’ner langen Schdang hong.
Fol d’r Mamme d’r Aimer mol ea d’n Boarn, holf ear de älste
Dochter Hilde bim Russfesche. En d’r Wäschkeche woar näwer
d’m Wäschkässel noch en Wasserbompe we bi fel Li dumols.
De
Nochbersch Kenner guckten d’m Holzscho-Kall gearn zo, wänn dä
em Schobbe de Holz-Scho moch.
Da schdonnen se zendimeter-def ea de
Holz-Schbän, rochen det onnerschedleche Holz on konnen de
lärere Dransmissionsreme ewer de Rolln laufe se.
|
|

|
|
|
|
Dobi
sogen se och de Welste a d’r aine Hand fam Kall, met där hä
oglecklecherwis en de Säj komme woar on doduerch zwo Fenger
ferlorn
hadde. Dearwäje
hadde d’r Kall et net so
gearn, wänn m’r äm bim Zogucke
ze dechte of de Pelle reckde.
Met
’nem Pearer-Gefear
wuern Ierle-Holzschdämm agelewwert.
- Holz-Scho for Kenner woarn uss d’m lechte Äsbe-Holz. D’r Kall
säjte se da
met d’r Band-Säj en Glotzer of Scho-Grease orer groffe Schoform:
d’r Afsatz
wuer met ’nem Kill ussgeschnere! – De dusse gedriten Rolenge bearbte
hä met
’ner Bormaschin on en Azal Läffel-Borer. Hearno moch hä per
Hand wierer of ’ner
‚Zochbank’ on helte se uss met ’nem Läffel, dä scharfe
Schnettkante hadde.
Dat
funkzionierte so: D’r Kall sos retlings of d’r Zochbank on dro met d’m
Fos onne
det ‚Pedal’. Doduerch pok d’r Gneawel owe det Schdecke Holz orer d’n
half-feardije Scho fäste on d’r Kall konn so met zwo Hänn
arwe. – Annere
nannten lodi Weark-Bank ‚Schnetzel-Bank’ on schnetzten domet de Zean fa
’nem
Räche; dat gong och zegar got!
De
schlesleche Form gob
d’r Kall de Holz-Scho
met ’nem Zochmässer, met däm hä se usse rem bearwte. Jo,
on da nälte hä e
schmal schwartes Owerlärer bim Schbann drof, domet det Holz net
schuerje konn!
– De Holz-Scho kosteten dumols 5 Mark.
Mier
Kenner kannten d’n Holzscho-Kall och noch fa ’ner annern Sidde:
Sonnichs hol hä em Isehut ea d’r ‚Fersammlong’ de Sonndach-Schoal
on ferzealte de Kenner beblische Geschechte. Mier schburden, dat
hä sälwer glaubte, wat hä ferzealte!
|
|
|
Polsder
for d’n Wender
Ejjel mosse sech itz
eweränzich Fäddet afrässe.
Wä
no fremoarjens orer oawends achteget, hät gore Schance Ejjel ze
endäcke. De morre sech en lodän Woche Schbäck aforern
for en langer on kale Wender, bevor se – en Etabbe – ea d’n
Wenderschlof falln.
Earscht
schlofe de Mäncher, da schbäer och de Wifcher on
zelätzt de Jonge fa desem Joar. Ogefär 80 Prozent fa ean sea
em August geboarn on wuern da 6 Woche fa d’r Mudder fersorjt. Itz morre
Hearr on Frou Ejjel sech scho drahale, dat se noch genoch Polsder of de
Rebbe grijje.
Dat
es no en Wättlauf: Fel Ensekte sen neme onnerwäjs on
Blanze-Kost wonn de Schdachel-Dierer net, sä de Fachli. De
wesse
och, we
de Mänsche d’n Ejjeln hälfe konn: D’n Garde net komplett of-
on
ussrumme!
|
|

|
|
|
|
Wä Holz on
Lauwhaufe läjje läst, de soarjt
dofor, dat Ejjel
noch Forer on Onnerschlobb fenne.
Got
500 Gramm sall en
Ejjel scho wijje for d’m Wenderschlof. Dat es sofel, we ea en meddlere
Froue-Hand basst! Glainere Ejjel, de no bi Dach onnerwäjs sen,
konn Helfe got bruche: Dat moss net scho e Wender-Gwardier sen. Awer
Oawends e Scheddelche met fechtem Katzeforer met e par Hawerflogge
reicht scho.
Wänn
de Ejjel decke genoch woarn, wache se em Frejoar met d’r Naduer
rengsrem werer of. Es no alles gre dusse, da komme och de Ejjel werrer:
emmer noch met eare 8 000 Schdacheln! Awer ganz schea gibbich.
Bes zo
40 Prozent fa earem Gewecht ferliern se em Wenderschlof. On
dearwäje sea se zemlech hongerich em Frejoar! Drotzdäm rolln
se sech bi Gefoar zesame on sea da duerch ear schdachelijes Fäll
geschetzt! Lodi Wis sech ferdeffidiern ha de Lands-Gnechte geebt! Se
nannten et ‚Enejjeln’.
Lange
Zitt mänden de Li, se kennen sech dodrob ferlose, dat d’r
Ejjel en Wearer-Emschwong akennigte! – Mänchainer hol sech och
gearn em Sommer en Ejjel em Garde, dä fros all Schnäln bi de
Gemes-Blanze on Blome!
|
|
|

|
|
Der Sejerlänner
Kalänner wurde leider zum 01.06.2009 eingestellt !! An dieser
Stelle der WR-Redaktion Siegen nochmals ein Dankeschön
dafür, dass ich sechs Jahre lang meine Zeichnungen
präsentieren durfte - Klaus Schweisfurth
|
|
|
|
home
|
|