|
„Mir
Sejerlänner“
|
Geschichten
aus dem Siegerland |
|||
| |
„Gonn Dach on beschuur!“ – so
fingen viele Geschichten des
unvergessenen Hans Klappert an, in
denen er das Wesen und die Besonderheiten des Siegerländers auf
seine ganz eigene Art vortrefflich charakterisierte.
„Gonn Dach on beschuur!“ – so fängt auch das Buch an, in dem ich eine Auswahl dieser Erzählungen in Siegerländer Mundart (Sejerlänner Platt) zusammengestellt und illustriert habe. Immer wieder geht es hierbei um Dinge, „die det Sejerland on de Stadt Seje ahgengen“, darum „dat dr Sejerlänner prakdisch denkt on och hannelt“ aber auch um "feine Lie, riche Lie on vornehme Lie". Ebenso wichtig ist der hohe Stellenwert der Kartoffel, der „Doffel“ im „Sejerland“ und natürlich auch die Tatsache, dass der Maler Peter Paul Rubens einer „uss der Schdadt“ ist. Außerdem erfährt der Leser, was es mit dem Siegerländer Ausdruck „beschuur“ oder „schuur“ eigentlich auf sich hat. |
![]() |
||
![]() |
"Gonn
Dach on beschuur!! Ech soß itz moh werer enn nemm
Sejerlänner Logal. Onnerhaalung get et meisdens, weil mir
Sejerlänner Lie sinn, die sich emmer wat ze verzärln
hah.
Sso och bie mir am Näwedesch, wo ewer det Esse geschwadd wuur, wat mr jo heh baal bestelln woll. De Kaarde kohm on wuur remmgereicht. Vah doh ah wuur nur noch ewer Schnetzel, Kottlett on Gulaschsobbe geschwadd. Bis of eihmoh dr Karl meinde, häh wüür och moh gern met sinner Frau esse go, awer sso rechdich noh Sejerlänner Art: Doffelnsobbe, Decke Boahne, eingelääde Heringe, Gequallde Gestallde, Grebbelcher on schließlich och moh Schampe. Awer dat kenn mr of keiner Kaarde meh fenne. On wieveel Lie wüürn dat gern moh esse on de Wirde hädden och wat dohvah, weil et sich emm preiswerde Gerechde hannelde. |
|
||
| |
Wenn mr hohzedaag enn e Logal kemmt, dah
fennd mr eijendlich
desälwe Atmosphäre vor, die et schoa bie oose
Groaßellern goab.
Mr kennt sich, schwätzt metenanner on en Stammdesch get et meisdens och. Heh kah jeder, wenn häh well, sinn Meinung ah dr Mah brenge, on ewer die Dour wuur manch einer moralisch ofgebaut for de ganze Woche. So soaßen sse moh werer zesaame, dr Oddo, dr Paul on wie sse ssost noch all heeßen. Sie soaßen emm Eckelche enn ährem Stammlogal. Baal gengen sse ah de Theke, et geng änn nix ewer det Stoh ah däh Stell. Dat wär, sso meinde dr Oddo, persönlijer on mr kenn meh heärn als ssost. Die eine schwädden laud on die annern sso, dat mr sse kumm verstoh konn. On emmer werer heeß et dah ah dr Theke: "Geb mr noch aij on dah well ech go." Ewer die Dour geng dat meisdens sso bis zoo zwo Stonn. |
![]() |
||
![]() |
Dr
Oddo on dr Paul schwadden ewer Gott on de Welt. Dohbie kohm det Thema
Liebe of dr Desch: Freher wuurn de jonge Mensche nur selden
ofgeklärt, ob dat nu de Ellern oer de Lehrern woarn.
On sso kohm et, dat oft de Folje us dr Liebe sich bemerkbar machden. Dah stonnen, vor allem de Mäercher, vor groaße Probleme. Die trof merkwürdijerwies emmer de Schande. Manche ssähden dah: "Et woar jo schoa emmer e duchtreewenet Denge." Et goab awer och Familieväder, die de Fähltredde annerschd beurdeilden. Sso meinde dr Gustav, sälwer Vadder vah zeh mondere Kenner: "Wie de Nadur sso arbt." *** |
|||
Doffeln on oos Sejerland! Dat sinn zwo Begreffe, die bieennanner geheärn. Dr Paul weiß noch us sinner Jugend, dat for sinn groaße Familie em Herbst foffzich Zentner Doffeln gelewwert wuurn, die em Keller Platz fonnen. Hoh hädd mr dat net meh. Em Keller sinn sse bie de meisde Mensche net meh ze fenne on deshalb wärn sse vah Zitt zoo Zitt enn fenf- oer zeh-Ponds- Päckelcher em Lare oer om Wochemaard gekauft on nohheim geschlebbt. Om Maard eß jede Woche meddewochs on samsdaags dr einzije Meinungsusdusch vah de Bürjer. Deshalb wird doh och emmer wahne geschwadd on gelällt. Zeerschd schwätzt mr ewer Gemees, Äijer, Bodder on Wurschd on dah ewer dat, wat enn dr Stadt on enn dr Welt sso abläijft. Doh heärt mr Meinunge, wo mr manchmoh platt eß. Doh sprieße de Gedanke on Idee nur sso ewer de Stadtplanung, Kuldur on de Preise emm allgemeine. |
![]() |
|||
![]() |
|
Indressand ess, dat de ganze Schwätzeräij meh oer wärnijer of Platt zomm Usdrock kemmt. On dah kah mr manchmoh de Metmensche, die det Sejerlänner Platt noch net sso emm Greff hah, beduurn. Hehzoo hah ech e paar Beispeele parat: Et begob sich vor einijer Zitt, dat dräij Rendnern ähr dächlijer Spaziergang machden. On dohbie onnerhält m'r sich jo och. E vierder kohm hinzoo on däh ssähde nur: „Höh hah m'r awer scheä Wärer." On dah gob et en groaße Pause, bis dat häh sich schließlich verabschiedete. Dohnoh ssähde einer vah denn Dräij: „Däh Lälles." Wenn sich Sejerlänner treffe, dah heißt et "Schuur, wie dah?" Däh annere ssähd dah fast emmer: "Echt." On met "Nodda" geährd mr usennanner. Itz froujde mich wälche, wat eijendlich "schuur" heeß. Met demm "schuur", dat konn ech änn kurz erklärn: |
|
|
| |
Oos "schuur" kemmt us
dem franzosische "bon jour". Dat Wort wuur met "schuur" allmählich
geborn, als de Franzose emm 1800 remm bie oos emm Sejerland sso en Art
Besatzung darstallden. On dah geng et bie oos wierer met "schuur"
on "beschuur" also of Sejerlänner verditscht.
Dat gelt jo och hoh noch for manche französische Worder, die sich gehaale hah, wie Schossee, Droddoar, Portmannee, Kubee on sso wierer. Et geheärt eihfach zomm dächlije Läwe, dat de Mundart gefläijt wird, on heh on doh kah mr dat bie oos och merke. Ech moss ssäh, enn letzder Zitt heärt mr öfdersch "schuur" oer "nodda" - on dohzoo ssähde dr Frieder: "Oos Platt läbt wierer." On dat ess good sso!"
|
![]() |
||
![]() Viele weitere Geschichten aus dem Siegerland in dem Buch "Mir Sejerlänner" |
![]() |
| home |